PANKREATİT, AKUT

 

-Pankreasın akut enflamatuar hastalığıdır; ödemden nekroza kadar giden değişiklikler olabilir.

Nedenleri

- Ensık görülen nedenler safra taşları (%40) ve kronikalkolizmdir (%40).

- Virüsler (Coksaki B, Kabakulak).

- Hiperlipidemi, hiperkalsemi.

- Bazı cerrahi girişimler; koledok eksplorasyonu, sfinkteroplasti, pankreas endoskopik veya açık biopsisi, billroth II vd.

- İnlamasyon gelişen pankreas dokusundan açığa çıkan preteolitik enzimler organın kendi kendini sindirmesine neden olur.

- Olguların önemli bir kısmında hiçbir neden bulunmaz.

Semptomlar

- Başlangıç genellikle akut olur; ağır bir yemeği veya alkol alımını takiben ani epigastrik ağrı.

- Periton irritasyonu bulguları olmaksızın gelişen çok şiddetli akut epigastriyum ağrısı.

- Epigastriyum ağrısı vakaların tümünde vardır. Vakaların yarısında bele, sırta yayılır.

- Devamlı, geçmeyen kusmalar ve bulantı ve arasısıra da hematemez vardır.

Bulgular

- Hasta sırt üstü yatamaz. Oturur, yarı oturur veya diz dirsek pozisyonunda daha rahat eder.

- Ateş, huzursuzluk, hipotansiyon, taşikardi ve kollaps görülür.

- Ağır vakalarda periton içine ve periton arkasına sıvı, elektrolit ve plazma kaybından dolayı hipovolemik şok gelişir.

- Karın palpasyonla ağrılı ve hassas bulunur; kas direnci yoktur veya minimaldir

- Vakaların yarısında karında gerginlik ve azalmış barsak sesleri tespit edilir.

- Ağır vakalarda paralitik ileus gelişir.

- % 10 vakada plevral epanşman, %20 vakada karında kitle ve %20 vakada asit gözlenir.

- Bazen hipokalsemiye bağlı tetani gelişir.

Ayırıcı tanı

- Akut alkolik gastrit, diyabet koması.

- akut kolesistit, akut apandisit

- Peptik ülser perforasyonu

- Akut mezenter embolisi, ileus, barsak strangülasyonu.

Özel tetkikler

- Normalde 60-180 ünite olan serum amilazı 8 saat sonra 250 üniteyi aşar ve 20-30 saat içinde normalin 40 katına çıkabilir.

- Serum amilazının 1000 üniteden fazla olması, tanı koydurucudur.

- İdrar amilazı daha geç yükselir ve daha uzun süre yüksek kalır. Geç vakalarda tanı değeri vardır.

- Asitli vakalarda asitte amilaz artar.

- Vakaların % 50’sinde serum lipazı yükselir, ağır vakalarda hipokalsemi saptanır.

- Bilgisayarlı tomoğrafi ile pankreasta ödem, nekroz, kanama, peripankreatik sıvı toplanması belirlenir.

- Ultrasonografi ile psödokistler ortaya çıkarılabilir.

İlk Tedavi

- 8-12 saat sürecek bir gözleme dönemi planlanır.

- Nazogastrik aspirasyon yapılır.

- Parenteral yoldan sıvı elektrolit (teracihen laktatlı ringer) verilir.

- Analjezik verin; 50-100 mg pethidin İM., bulantı için 200 mg trimetobenzamide (Emedur amp) İM.

-Gram negatiflere etkili antibiyotikler; Klindamisin, biteral veya flagyl, sefoksilim, gentamisin vd. İV. uygulanır.

İleri Tedavi

- Plazma veya kan transfüzyonu gerekebilir.

- Hipokalsemi için parenteral kalsiyum yapılması gerekebilir.

- Antikolinerjiklerden (atropin amp ¼  3-4 Sc) etkisi tartışmalıdır.

- Hastanın vital belirtileri, lökosit, kan şekeri, ateş ölçümleri, fizik muayene belirli aralıklarla tekrarlanır.

-Bu tedaviye cevap vermeyen vakalarda acil laparatomi yapılır; Etyolojide yer alan safra kesesi taşı varlığında kolesistektomi, safra yolları drenajı, gastrostomi, beslenme için jejunostomi yapılır ve etkin bir karın drenajı sağlanır. Ancak bu üçlü stomanın prognoz üzerindeki etkisi tartşmalıdır. Nekrotik dokular tekrarlanan laparotomilerle debride edilir.

- Pankreas absesi ve psödokist gelişmişse drenaj yapılır. Drenaj bilgisayarlı tomoğrafi eşliğinde kateterle veya laparotomi ile gerçekleştirilebilir.

Mortalite %10 dolayındadır. Nekrotizan pankreatitte %50 dolaylarına çıkar.